వేదవేదములన్ని తరచీ/వాదభేదములన్ని మరచీ స్వాదుధర్మపథము పరచు/ విశాల శీలకు మంగళమ్ - అంటూ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి తెలుగుతల్లిని కీర్తించారు. తెలుగుతల్లికి ఎన్ని స్తోత్ర విశేషణాలున్నప్పటికీ ప్రస్తుత తరుణంలో మాత్రం 'విశాల శీల' అన్న విశేషణం మాత్రం సందర్భోచితమైనదీ అవసరమైనదీ. రాజకీయంగా అనిశ్చితతను, భావావేశాల్లో విభజనను అనుభవిస్తున్న తెలుగువారు వాదభేదాలను మరచి పరస్పరం గౌరవించుకునే, ప్రేమించుకునే సన్మార్గవర్తనులు కావలసిన అవసరం ఉన్నది. ఈ 'వికృతి'ఉగాది పర్వదినం అందిస్తున్న సందేశం, కలిగించవలసిన ఆకాంక్షా అదే!

ఒక భౌగోళిక రాజకీయ అస్తిత్వంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ యథాతథంగా ఉంటుందా, విభజన పొందుతుందా అన్నది కాలానికి, శ్రీకృష్ణ కమిటీకి వదిలిపెట్టి, భాషాభిమానులు తెలుగువారి ఉమ్మడి పురోగతికి అవసరమైన కార్యాచరణలోకి దిగవలసిఉన్నది. నిజానికి నేడుకూడా తెలుగువారందరికీ ఆంధ్రప్రదేశ్ మాత్రమే ఏకైక స్థలంగా లేదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగుజనాభాలో సగంమంది మాత్రమే రాష్ట్రంలో నివసిస్తున్నారు. ఈ భూమి మీద మొత్తం 18 కోట్ల మంది తెలుగు వారున్నారని తెలుగు భాషోద్యమ సమాఖ్య అంచనావేసింది.

తెలుగు మాట్లాడుతున్నవారినే కాక, తెలుగుమూలాల నుంచి వెళ్లి ఇతర భాషాప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నవారిని కూడా వారు లెక్కలోకి తీసుకున్నారు. నేటి తమిళనాడు జనాభాలో 42 శాతం మంది తెలుగుమూలాలకు చెందినవారని ఒక అంచనా. ఒక కర్ణాటక, ఒరి స్సా మొదలైన రాష్ట్రాల సరిహద్దుల్లో ఉన్నవారు, ఇతర దేశాలకు వెళ్లి స్థిరపడినవారు కోట్లాదిమంది ఉన్నారు. భాష ప్రాతిపదికగా ఐక్యత గురించి మాట్లాడుతున్నప్పుడు వారందరినీ పరిగణనలోకి తీసుకోవడం సబబు.

అయితే, ఆశ్చర్యకరమైన అంశం- రాష్ట్రానికి వెలుపల లేదా దేశానికి ఆవ ల నివసిస్తున్న తెలుగువారు తమ భాషను, సంస్కృతిని కాపాడుకోవడానికి ఏదో ప్రయత్నం చేస్తున్నారు, తపన పడుతున్నారు. ఏటేటా ఉత్సవాలు నిర్వహించి, తెలుగు సాహిత్యానికి ప్రోత్సాహం అందించి, భాష వాడకాన్ని కొనసాగించడానికి తగిన వ్యవస్థలను కల్పించుకుని- ప్రవాసాంధ్రులు చేస్తున్న కృషి అభినందనీయం.

తమిళనాడులోని కృష్ణగిరి జిల్లాలోని తెలుగువారు రెండుమూడునెలల కిందట పెద్ద ఉద్యమం చేశారు. తెలుగుకు రెండోభాష ప్రతిపత్తి ఇవ్వాలని, తెలుగు మాధ్యమంలో విద్యావకాశాలుకల్పించాలని వారు డిమాండ్ చేశారు. రాష్ట్రంలోని తెలుగువారిలో అటువంటి స్పృహ లేకపోవడం విచారం కలిగిస్తుంది. తెలుగులో మాట్లాడితే శిక్షించే ఉపాధ్యాయులు, పాఠశాలలు తెలుగుగడ్డమీదనే ఉండడం, ఆ ధోరణిని కట్టడి చేయడానికి ప్రజలు పెద్ద ఎత్తున ఉద్యమించలేకపోవడం విషా దం.

ప్రాథమిక స్థాయి నుంచి పాఠశాల విద్య పూర్తయ్యేదాకా తెలుగును కనీసం ఒక సబ్జక్టుగానైనా బోధించాలన్న ఆదేశం రావడానికి ఎంతో ఉద్య మం జరగవలసి వచ్చింది. తెలుగుకు విశిష్ట భాష హోదా సాధన కోసం భగీరథ ప్రయత్నం చేయవలసి వచ్చింది. తెలుగు రాయడం అసలే రాని, అరకొరగా తప్ప మాట్లాడలేని తరం రేపటి పౌరులుగా అవతరించనున్నారన్న భయం, ఆవేదన నేటి పెద్దలలో కనిపించడం లేదు.

బ్రిటిష్ వారు పాలించిన తెలుగు ప్రాంతాలలో ఆంగ్లో వెర్నాక్యులర్ విద్యా విధానం ఉన్నందున, మాతృభాషలో నేర్చుకోవడంలో నాడు సమస్యలేమీ రాలేదు. తమిళులతో కలసి ఒకే రాష్ట్రంలో ఉన్న పాపానికి, ఎదురైన వివక్ష అక్కడి తెలుగు వారిని ఒక్కటి చేసింది. ఆంధ్రోద్యమాన్ని నిర్మించిం ది. ఆ ఆంధ్రోద్యమం బ్రిటిషాంధ్రలో సాంస్కృతిక, సారస్వత వికాసానికి ఊతం ఇచ్చింది.

నిజాము పాలనలో ఉన్న తెలంగాణలో మాతృభాష కోసం పడిన తపన, చేసిన ప్రయత్నం మరింత ఎక్కువ. ఇక్కడ మాధ్యమిక స్థాయి దాటి తెలుగులో చదువుకోవడానికి అవకాశమే లేని పరిస్థితులు. పాఠశాలల సంఖ్య కూడా అతి స్వల్పం కావడం, తెలుగువారు ఉర్దూ మాట్లాడేవారితోనే కాక, మహారాష్ట్రులతోను, కన్నడిగులతోను కూడా పోటీపడవలసి రావడం- నాటి తెలంగాణ ఎదుర్కొన్న భాషా సమస్యలు. తెలుగుకోసం నాడు వారు పడిన తపనే తరువాత రాజ్యవ్యతిరేక ఉద్యమంగా కూడా ఎదిగింది.

ఈ రెండు ప్రాంతాల వారూ తెలుగునింతగా ప్రేమించి కూడా, స్వాతంత్య్రానంతరం, రాష్ట్రావతరణ తరువాత- ఎందుకు మాతృభాషను నిర్లక్ష్యం చేస్తూ రాసాగారు? మాతృభాషే పట్టనప్పుడు, భాష ఆధారంగా కోరుకునే ఐక్యత, సోదరత్వం అన్నమాటలకు అర్థమేమిటి? ప్రపంచీకరణ వెల్లువలో మాతృభాషను అణగార్చేపనిలో భాషావ్యవహర్త లే ముందుపీటీన నిలబడితే ఇక భవిష్యత్తేమిటి? ఉపాధి కోసం విశ్వవ్యాప్త అవకాశాల కోసం ఆంగ్లాన్ని అభ్యసించవలసి రావచ్చు, కానీ, ఏదో ఒకనాటికి తెలుగును కూడా శాస్త్రభాషగా, పూర్తిస్థాయి ఆధునిక భాషగా అవతరింపజేసే ప్రయత్నాలు ప్రభుత్వాలు, సంస్థలు చేయకపోతే ఎట్లా?

మన పొరుగున ఉన్న తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాల్లో వారి వారి భాషాభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక మంత్రిత్వ శాఖలున్నాయి. తమిళులు, కన్నడిగులు తమ భాష ప్రతిపత్తిని, భాషావ్యవహర్తల ప్రతిపత్తిని సమానంగా పరిగణించి స్పందిస్తారు. ఆంధ్రుల ఆత్మాభిమానం నినాదంతో ఒక రాజకీయపార్టీ తెలుగు రాష్ట్రంలో గణనీయమైన ప్రాబల్యం సాధించినప్పటికీ, తెలుగు సమాజంలో అది భాషాభిమానంగా పాదుకొనకపోవడం విచిత్రం.

భాష అంటే దాన్ని మాట్లాడే ప్రజలే. వారి సమష్టి ఆకాంక్షలూ సమష్టి ప్రస్థానమూ భాషాపురోగతి ద్వారా ప్రతిఫలిస్తాయి. మాతృభాషలో విద్యాబోధన ఎంతగా విస్తృతమయితే, అంతగా విద్యావ్యాప్తి జరుగుతుంది. నూతన సమాజ నిర్మాణంలో, దాని ఫలాల స్వీకరణలో భాగస్వామ్యం అందరికీ లభించాలంటే, సులువుగా విద్యార్జన చేసే అవకాశాలుండాలి.

తెలుగులోనే మౌలిక సిద్ధాంతాల ఆవిష్కరణ జరగాలి. ఏ శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానమూ తెలుగుకు వెలి కాగూడదు. ఇటువంటి దృష్టి ఉన్న రాజకీయ, సామాజిక నాయకత్వం తెలుగు వారికి కొరవడింది. అటువంటి సమ్యక్ దృక్పథం, దూరదృష్టీ తెలుగు సమాజానికి సంక్రమించిన రోజే నిజమైన ఉగాది.